16 grudnia, o godz. 17.00 – tak jak czterdzieści lat temu, gdy odsłaniano zbudowany w sto dni społecznymi siłami pomnik Poległych Stoczniowców 1970 – gdańszczanki i gdańszczanie na pl. Solidarności oddadzą hołd ofiarom Grudnia ’70. Wiele elementów tej uroczystości powtórzy rytuały tamtego wieczoru. W gdański bruk wmurowano tablice pamiątkowe oznaczające miejsca śmierci ofiar. W programie także: konferencja naukowa, koncert carillonowy, telewizyjna projekcja filmu dokumentalnego i gazeta jubileuszowa.
– Pamięć, szacunek i wdzięczność należą się wszystkim imiennym i bezimiennym ofiarom Grudnia ’70. Spotkamy się na placu Solidarności, aby oddać im hołd. Pamiętamy także o budowniczych pomnika Poległych Stoczniowców 1970 w Gdańsku, a także o tych, którzy przez lata domagali się czci dla ofiar – mówi Aleksandra Dulkiewicz, prezydent Gdańska. – Choć upamiętnienie w postaci pomnika stało się możliwe dopiero dziesięć lat po grudniowej tragedii, to monument na placu Solidarności był pierwszym za żelazną kurtyną pomnikiem ofiar reżimu i pierwszym, który społecznie wznieśli obywatele. Do dziś pozostaje symbolem walki o niepodległą i demokratyczną Polskę. Zachęcam wszystkie gdańszczanki i gdańszczan do uczestnictwa w wydarzeniach jubileuszowych, które odbywają się na świeżym powietrzu, lub do śledzenia ich online.
Jednym z punktów uroczystości będzie także włączenie syren alarmowych: w celu upamiętnienia rocznicy 16 grudnia o godz. 17.00, w ramach treningów i ćwiczeń dotyczących systemów alarmowania nastąpi włączenie syren alarmowych na terenie Gdańska. Nadany zostanie akustyczny sygnał alarmowy. Będzie to trwający jedną minutę ciągły dźwięk syreny.
Główna uroczystość – Gdańsk pamięta – Apel poległych
16 grudnia, godz. 17.00, pl. Solidarności
- możliwość osobistej obecności z zachowaniem zasad bezpieczeństwa sanitarnego
- transmisja online: gdansk.pl i ecs.gda.pl
Czterdzieści lat po tym, jak na pl. Solidarności odsłonięto pomnik Poległych Stoczniowców 1970, o tej samej porze władze miasta chcą oddać hołd ofiarom Grudnia ’70 i wyrazić wdzięczność wszystkim, którzy pielęgnują pamięć o tej zbrodni.
Scenariusz tego wydarzenia zawiera wiele akcentów nawiązujących do uroczystości sprzed czterdziestu lat, za ówczesną inscenizację odpowiadali Andrzej Wajda i Krystyna Zachwatowicz-Wajda. Zabrzmi m.in. Apel Poległych i „Lacrimosa”, skomponowana specjalnie na odsłonięcie pomnika przez Krzysztofa Pendereckiego (wykonanie: Iwona Hossa – sopran, Polski Chór Kameralny, Orkiestra Symfoniczna Polskiej Filharmonii Bałtyckiej, Jan Łukaszewski – dyrygent). W całym mieście zabrzmią dzwony i zawyją syreny.
Pozostałe wydarzenia
14 i 15 grudnia
transmisja online: ecs.gda.pl, gdansk.pl, facebook.com/ecsgdansk
KONFERENCJA NAUKOWA – STRAJKI, MANIFESTACJE I ZAJŚCIA ULICZNE W PRL I BLOKU WSCHODNIM
Wiedzą podzielą się naukowcy z całej Polski. Usłyszymy m.in. o roli Stoczni Gdańskiej w Grudniu ’70, o Grudniu ’70 z perspektywy NRD, wpływie świadomości interwencji zbrojnej podczas strajku w Sierpniu ’80, znaczeniu pamięci Grudnia ’70 i Sierpnia ’80, a także o tym, dlaczego w 1989 roku w Polsce nie polała się krew?
Organizatorem konferencji jest Europejskie Centrum Solidarności.
15 i 16 grudnia
UROCZYSTE ODSŁONIĘCIE PŁYT UPAMIĘTNIAJĄCYCH MIEJSCA ŚMIERCI OFIAR GRUDNIA ’70
- możliwość osobistej obecności z zachowaniem zasad bezpieczeństwa sanitarnego
Pamiątkowe płyty wmurowane w bruk oznaczą osiem miejsc śmierci ofiar Grudnia ’70 w Gdańsku. Sześć płyt zostanie odsłoniętych teraz, dwie ostatnie, gdy zakończy się remont dworca kolejowego. Tablice zaprojektowała artystka rzeźbiarka Lucyna Kujawa.
To wspólna inicjatywa miasta Gdańska i Stowarzyszenia „Społeczny Komitet Budowy Pomnika Poległych Stoczniowców 1970” w Gdańsku.
GAZETA JUBILEUSZOWA GDAŃSK PAMIĘTA
- dystrybucja przez wolontariuszy: podczas uroczystości odsłonięcia płyt pamiątkowych i w trakcie uroczystości na pl. Solidarności
dostęp online: ecs.gda.pl/gazeta_jubileuszowa
20-stronicowe bezpłatne wydawnictwo, które jest przewodnikiem po wydarzeniach Grudnia ’70, widzianych oczyma uczestników i świadków zdarzeń – rannych, ich rodzin, lekarzy, mieszkańców miasta czy fotoreporterów. Czytelnicy poznają również wiele ciekawych faktów dotyczących budowy pomników pamięci ofiar – gdańskiego i gdyńskiego, a także powstania znaku GRUDZIEŃ 1970, który większość z nas zna. Publikowana jest również rozmowa z autorką projektu tablic upamiętniających miejsca śmierci ofiar, a także teksty o najdłuższym w Europie procesie winnych tragedii i funkcjonariuszu służb specjalnych PRL, który pracował na rzecz opozycji. Dla wielbicieli kina – rekomendacje filmów, które opowiadają historię Grudnia ’70.
W Grudniu ’70 zginęło 45 osób, 43 ofiary – 8 w Gdańsku, 18 w Gdyni, 1 w Elblągu, 16 w Szczecinie oraz 2 milicjantów. 1165 osób odniosło rany. Nie wiadomo, czy z powodów propagandowych władze PRL nie zaniżyły tych liczb. Tuszowano prawdziwe przyczyny zgonów.
14–22 grudnia 1970 roku wojsko i milicja brutalnie stłumiły robotnicze protesty. Przyczynami strajków były niedemokratyczne rządy pierwszego sekretarza Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Władysława Gomułki oraz fatalna sytuacja ekonomiczna kraju.
Do wyjścia na ulice tuż przed Bożym Narodzeniem pchnęły robotników drastyczne podwyżki cen wielu towarów, zwłaszcza artykułów spożywczych, a także fakt, że władza nie chciała wysłuchać ich racji.
Pierwsi strajk ogłosili 14 grudnia pracownicy największego zakładu przemysłowego Wybrzeża – Stoczni Gdańskiej im. Lenina, domagając się godnych warunków życia, cofnięcia podwyżek i podniesienia płac. Za ich przykładem poszły kolejne przedsiębiorstwa z Gdyni, Elbląga i Szczecina.
Żołnierzom i milicjantom wydano rozkaz strzelania do robotników. Pogrzeby zabitych odbywały się w nocy, często bez udziału rodzin. Komuniści zacierali prawdę o grudniowej rewolcie, a w następnych latach prześladowali przywódców Grudnia ’70 oraz osoby, które domagały się upamiętnienia tych tragicznych dni.
W sierpniu 1980 roku, kiedy przez kraj przetoczyła się wielka fala strajków, jednym z pierwszych postulatów protestujących było upamiętnienie zamordowanych. 16 grudnia 1980 roku o godz. 17.00, zaledwie po stu dniach prac, na pl. Solidarności uroczyście odsłonięto pomnik Poległych Stoczniowców 1970 – pierwszy w komunistycznym imperium pomnik ofiar reżimu, symbol walki o niepodległą i demokratyczną Polskę.
Do dziś nie wskazano i nie skazano wszystkich odpowiedzialnych za śmierć ofiar Grudnia ’70.
