Po 75 latach powraca na swoje dawne miejsce w zrekonstruowanej formie jeden z najświetniejszych instrumentów osiemnastowiecznej Europy, którego nowoczesne rozwiązania technologiczne były w tamtym czasie przez znawców stawiane za wzór dla innych instrumentów. Dziś miała miejsce pierwsza prezentacja organów bocznych wg Johanna Friedricha Rhodego w Centrum św. Jana, a wieczorem 6 i 7 marca odbędą się pierwsze koncerty na zrekonstruowanym instrumencie.
30-głosowy instrument powstał wraz z chórem muzycznym w latach 1760-61 jako drugi instrument pomocniczy dla organów głównych. Budowniczym tego najnowocześniejszego instrumentu w owym czasie w Europie był Johann Rhode, uczeń Andreasa Hildebrandta z Gdańska, współpracownik Christiana Obucha na Pomorzu i Warmii, oraz Jonasa Grena i Petera Strahla w Szwecji. Przepiękną snycerkę i oprawę rzeźbiarską prospektu organowego wykonał Johann Heinrich Meissner, jeden z najwybitniejszych rzeźbiarzy działających nad Bałtykiem. Bogato rzeźbiony i złocony prospekt organowy dzięki ewakuacji z kościoła w latach 1943-44 szczęśliwie zachował się w całości i został poddany konserwacji. Prace prowadzone były pod kierunkiem konserwatorki p. Jolanty Pabiś-Ptak oraz przy zaangażowaniu całego zespołu firmy Pracownie Konserwatorskie „DART” pod kierunkiem pp. Jacka Dyżewskiego i Bartłomieja Wieloszewskiego.
Instrument – zniszczony w marcu 1945 r. – musiał zostać jednak odtworzony. Główna ideą, która przyświecała tej realizacji była maksymalna wierność oryginałowi, co udało się osiągnąć niemal w 100 % dzięki profesjonalnej pracy polsko-belgijskiego konsorcjum firm organmistrzowskich Guido Schumachera z Eupen w Belgii i Szymona Januszkiewicza z Pruszcza Gdańskiego. Intonacja i strojenie zostały powierzone wybitnemu organmistrzowi z Łotwy – Janisowi Kalninsowi. Całość projektu była prowadzona przez Iwonę Berent z NCK, która od 2006 r. konsekwentnie kieruje rewitalizacją całego kościoła oraz dr hab. Andrzeja Szadejko – autora badań i koncepcji rekonstrukcji organów, który pełnił nadzór nad projektem, a obecnie jest kuratorem instrumentu.
Nadbałtyckie Centrum Kultury w Gdańsku, na mocy umowy z Archidiecezją Gdańską zawartej w roku 1995, zarządza odbudową kościoła św. Jana i jego adaptacją na centrum kultury – Centrum św. Jana. Rekonstrukcja organów bocznych w północnym ramieniu transeptu kościoła była jednym z największych wyzwań II etapu projektu pn. „Rewaloryzacja i adaptacja kościoła św. Jana na Centrum Św. Jana – etap II” realizowanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Woj. Pomorskiego na lata 2014-2020, współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.
